Aktualności

Zgoda marketingowa za rabat lub voucher – czy jest zgodna z RODO?

Płatność za zgodę marketingową - czy to możliwe?

W istocie chodzi o odpowiedź na pytanie czy przedsiębiorca może wymagać od konsumenta wyrażenia zgody na wysyłanie do niego treści marketingowych zachęcających do skorzystania z jego usług, w zamian za to, że konsument uzyska jakąś korzyść. Konsument może nawet nie zdawać sobie sprawy z tego, że zapłatą za tą korzyść będzie udzielone przedsiębiorcy prawo do przetwarzania jego danych w celach marketingowych i to w okresie dużo dłuższym niż ten, w którym będzie czerpał uzyskane korzyści. 

Czy przedsiębiorca może oferować rabat za zgodę marketingową?

W praktyce często wygląda to tak, że przedsiębiorcy oferują przykładowo atrakcyjny rabat na produkt, albo voucher (kupon) do wykorzystania w kawiarni podczas pobytu w hotelu nie udzielając w tym zakresie zbyt szczegółowych informacji. Konsumenci wypełniają formularz danych do oferowanej usługi, angażują swój własny czas, aby końcowo zorientować się, że okienko zgody marketingowej musi być obowiązkowo zaznaczone, by przejść proces dalej i uzyskać zachęcającą korzyść. W kolejnym kroku najczęściej decydują się udzielić takiej zgody. I tu zaczynają się problemy. 

Taka praktyka „wprowadzania zachęt” do wyrażenia zgody sugeruje wymuszenie jej uzyskania, a co za tym idzie naruszenie ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO). RODO zabrania bowiem żądania wyrażenia zgody na przetwarzanie danych w celu związanym z wykonaniem umowy, jeśli przetwarzanie to nie jest do tego niezbędne. Przymus wyrażenia zgody w zamian za korzyść będzie wynikał też z samoistnego różnicowania się konsumentów, bo któż chciałby znaleźć się w gorszej sytuacji odmawiając udzielenie zgody, skoro udzielając jej – jego sytuacja się polepszy.

Jak poinformować konsumenta o promocji powiązanej ze zgodą marketingową?

Dobrowolność zgody oznaczać musi również swobodę jej wyrażania i możliwość jej cofnięcia w każdym czasie i to bez konsekwencji, do czego konsument ma absolutne prawo i którego realizacja nie może doprowadzić do powrotu do sytuacji jaka istniałaby, gdyby zgody nie udzielił. Co się zatem wydarzy, gdy konsument odwoła udzieloną zgodę, do czego ma absolutne prawo, a więc cofnie swoją zapłatę, a skorzystał już z kuponu czy rabatu? Tutaj ścierać się będą obowiązki przedsiębiorcy jako administratora danych, który musi zaprzestać dalszego przetwarzania danych w celach marketingowych oraz uprawnienia przedsiębiorcy jako podmiotu świadczącego usługę, który ma prawo uzyskać zapłatę za korzyść, którą udostępnił konsumentowi. 

W przypadku konieczności zwrotu wartości wykorzystanego kuponu – taka sytuacja może wiązać się nie tyle z powrotem do pierwotnej sytuacji konsumenta, co nawet wiązać się z pogorszeniem jego sytuacji w stosunku do tych konsumentów, którzy zgody nigdy nie wyrazili. Jeżeli bowiem konsument wycofujący zgodę zostanie zobowiązany do zwrotu wartości kuponu, nie mając świadomości tego rodzaju konsekwencji i sądząc, że kupon ma zawsze charakter bezzwrotny, to jego sytuacja pogorszy się w stosunku do tych konsumentów, którzy nie udzielili zgody, nie skorzystali z żadnej korzyści, a więc nigdy nie zostaną zobowiązani do żadnego zwrotu z tego tytułu, w przeciwieństwie do tych, którzy rozmyślili się i wycofali zgody.  

Jak poinformować konsumenta o promocji powiązanej ze zgodą marketingową?

Wyważając, istotnym jest właściwe informowanie konsumentów o konsekwencjach wyrażenia zgody marketingowej, aby byli świadomi sytuacji i mogli podjąć niczym nieskrępowaną decyzję. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca powinien jednoznacznie ujawnić, że zgoda jest warunkiem uzyskania korzyści. Tylko tą drogą można wykazać, że konsument był świadomy wszystkich konsekwencji udzielając zgody i dlatego udzielił jej dobrowolnie. Ponadto zgoda może zostać wyrażona dobrowolnie jeżeli istnieje możliwość zapłaty za świadczenie w inny sposób, w szczególności w pieniądzu. Dobrowolność zgody będzie zachowana również wtedy, gdy osoba, której dane dotyczą, będzie w stanie uzyskać substytutywne świadczenie od innego przedsiębiorcy bez wyrażania zgody na przetwarzanie danych. Ważny jest więc wolny wybór i rozsądna alternatywa. 

Wiele czynników może mieć więc wpływ na udowodnienie dobrowolności zgody, pomimo, że w gruncie rzeczy będzie ona konieczna (w tym sensie, że bez niej uzyskanie korzyści nie będzie możliwe). Najważniejszy to element informacyjny, a drugi – brak niekorzystnych konsekwencji po wycofaniu zgody. Przez takie natomiast należy rozumieć nie tylko pogorszenie jakości świadczonych usług, albo nawet wykluczenie konsumenta z dostępu do standardowej usługi, ale przede wszystkim konieczność zapłaty przez konsumenta równowartości wykorzystanej korzyści, którą otrzymał kosztem tolerowania reklam przesyłanych przez przedsiębiorcę. Perspektywa wyrównania tej różnicy byłaby nieakceptowalna z punktu widzenia  dobrowolności odwołania zgody w każdym czasie. 

Zgoda marketingowa za korzyść a stanowisko organów ochrony danych

Znane jest nam stanowisko GIODO z dnia 22.03.2018 r., z którego zdaje się wynikać, że organ nie widzi naruszenia prawa w uzyskaniu zgody w zamian za korzystniejszą ofertę (która jak sam wskazuje jest swoistym rodzajem umowy), ale za nieuprawnione uważa uzależnienie zawarcia umowy od udzielenia zgody. Dalej jednak organ wskazuje jak zachować dobrowolność zgody, tłumacząc, że jej wycofanie musi wiązać się z obsługą konsumenta na warunkach standardowych, a nie promocyjnych, co wskazuje na to, że dopuszcza się rabat w zamian za zgodę. Mimo, że temat ten budzi wątpliwości, to nie spotkaliśmy się dotąd z późniejszymi stanowiskami PUODO w tym zakresie, ani z decyzjami nakładającymi kary za zbieranie zgód w zamian za pewne korzyści dla konsumentów. 

Warto przy tym zauważyć, że pierwsza Prezes UODO (Edyta Bielak-Jomaa) w swoim komentarzu do RODO stała na stanowisku, że „Ujęty w art. 7 ust. 4 RODO wymóg dobrowolności ocenianej poprzez kryterium niezbędności i świadczenia charakterystycznego nie wyklucza jednak stosowania przez administratora zachęt do udzielenia zgody i wprowadzenia w pewnym zakresie różnicowania sytuacji prawnej podmiotów, które udzieliły zgody na określoną aktywność administratora względem ich danych, i podmiotów, które takiej zgody nie udzieliły.”   

Najczęściej zadawane pytania dotyczących zgód marketingowych

Czy rabat za zgodę marketingową jest legalny?

Przyznanie rabatu lub vouchera za udzielenie zgody marketingowej może być dopuszczalne, ale wymaga indywidualnej oceny. Zgoda musi być dobrowolna, konkretna, świadoma i jednoznaczna. Klient powinien znać warunki promocji przed udzieleniem zgody oraz mieć realną możliwość jej nieudzielenia. Znaczenie mają m.in. wartość korzyści, dostępność oferty bez zgody oraz konsekwencje jej późniejszego wycofania.

Czy klient może cofnąć zgodę marketingową po wykorzystaniu vouchera?

Tak. Klient może w każdej chwili wycofać zgodę, a jej wycofanie powinno być równie łatwe jak udzielenie. Nie wpływa ono na zgodność z prawem działań wykonanych przed wycofaniem, ale po jego otrzymaniu przedsiębiorca powinien zaprzestać działań opartych na tej zgodzie.

Ewentualne skutki dotyczące rabatu lub vouchera muszą wynikać z jasnych, zgodnych z prawem warunków promocji. Żądanie zwrotu wykorzystanej korzyści, naliczenie kary albo inne zniechęcanie do wycofania zgody może podważać jej dobrowolność i być kwestionowane na gruncie ochrony konsumentów.

Czy zgoda marketingowa może być obowiązkowa?

Co do zasady zgoda marketingowa nie powinna być warunkiem uzyskania produktu lub usługi, jeżeli marketing nie jest niezbędny do realizacji umowy. Szczególne ryzyko występuje, gdy klient nie ma realnej alternatywy, odmowa zgody uniemożliwia skorzystanie z podstawowej oferty albo wiąże się z nadmiernie niekorzystnymi konsekwencjami.

Sama możliwość wyboru między ofertą standardową a dodatkową promocją za zgodę nie przesądza jeszcze o legalności, trzeba ocenić cały mechanizm.

Jak informować o promocji za zgodę marketingową?

Jeszcze przed udzieleniem zgody klient powinien otrzymać jasną i łatwo dostępną informację obejmującą co najmniej:

  • organizatora promocji i administratora danych,
  • warunki otrzymania i wykorzystania rabatu lub vouchera,
  • cel, zakres i odbiorców działań marketingowych,
  • wykorzystywane kanały komunikacji,
  • dobrowolność zgody i sposób jej wycofania,
  • skutki wycofania zgody dla niewykorzystanego lub wykorzystanego świadczenia,
  • wymagane informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych.

Zgoda nie powinna być ukryta w regulaminie, domyślnie zaznaczona ani połączona z oświadczeniami, które dotyczą innych celów.

Autor Wpisu
Joanna Ryszkowska, radca prawny

Od kilku lat związana zawodowo z kancelarią prawną GESTOR, gdzie zajmuje się sprawami cywilnymi i gospodarczymi, w tym w szczególności przygotowywaniem i opiniowaniem umów, analizą tematyki związanej z kredytem konsumenckim, a także prowadzeniem windykacji na etapie sądowym. W sposób kompleksowy doradza w obszarze ochrony danych osobowych. Uczestniczyła w przygotowaniu spółek do wdrożenia reformy ochrony danych według unijnego rozporządzenia. Prezentuje praktyczne podejście do zasad przetwarzania danych, obowiązków  administratorów danych i uprawnień podmiotów danych. Współpracuje z inspektorami ochrony danych z różnych sektorów oraz posiada doświadczenie w postępowaniach przed Prezesem Urzędu Ochrony Danych Osobowych. 

 

Wykorzystujemy pliki cookies do prawidłowego działania strony. Więcej informacji znajdziesz w polityce prywatności. Czy zgadzasz się na wykorzystywanie ciasteczek? View more
Akceptuję